Çocuğunuzun Üstün Zekâlı Ve Yetenekli Olduğunu Bilmek Neden Önemlidir?

Psikolog Çiğdem KARAKUŞ Karakuş

Çocukların dünyanın en büyük filozofları olduğu söylenir. Çünkü onların zihinleri henüz şartlanmamıştır. Dünyayı ve olayları bir yetişkinden farklı algılayabilirler. Çoğu yetişkinin fark etmediği ya da önemsemediği ayrıntılar onlar için bir merak ve araştırma konusudur. Çok soru sorar ve tuhaf yorumlarda bulunurlar. Her çocuğun içinde potansiyel bir sanatçı, bilim adamı, siyasetçi ya da sporcu olabilir. Ebeveyn olmanın en büyük sorumluluklarından biri bu potansiyeli keşfetmek ve gelişmesine imkân sağlamaktır.

Tarihten pek çok insan gelip geçer ama bazılarının isimleri asırlarca insanlığın hafızasında kalır. Yüzyıllar önce yaşamış olmasına rağmen Sokrates ya da Öklid hala kitaplarda yerini korur. Hiç bir felsefeci Aristotales’e dipnot düşmeden geçemez, Edirne’ye gidenler hayranlıkla Selimiye Cami’ne bakar ve Mimar Sinan’ın sırrına vakıf olmaya çalışır. Mozart, Farabi, Shakespeare, Goethe tüm bu insanları diğer insanlarından farklı kılan şey onların üstün zekâ ve yetenekleridir. Üstün zekâlı ve yetenekli çocuklar dünyaya armağanlı gönderilmiş ve toplumda az sayıda bulunan çocuklardır. Topluma yön veren, liderlik yapan, icatlarıyla, sanat eserleriyle yeni çığırlar açan kişiler birer armağanlı insandır.

Üstün zekâlı ve yetenekli çocuk kimdir?

Üstün zekâlı ve yetenekli çocuk fen, sosyal, matematik, edebiyat gibi akademik bir alanda veya sanat, yaratıcılık, önderlik vasıfları yönünden yaşıtlarından ileri düzeyde performans sergileyen çocuktur. Çoğu zaman ileri gelişmişlikleri ebeveynleri, çevredeki insanlar ya da öğretmenleri tarafından kolayca fark edilir.

Yusuf Talha 8 yaşında ve Beyazıt İlköğretim Okulunda üstün yetenekli çocuklar projesi kapsamında eğitim görüyor. Annesi Nigar Hanım bebeklikten itibaren Talha’nın eğitimiyle çok ilgilendiklerini ama ilk kez 6 yaşındayken üstün bir zekâya sahip olduğunu fark ettiklerini söylüyor. “Komşumuzun İlkokul 4.sınıfa giden çocuğuna, bir matematik sorusu çözmesinde yardımcı oluyordum. Soru 70’in içinde kaç tane 14 vardır, şeklindeydi. Biz hesaplama yaparken Talha hemen atıldı tabi ki 5 tane 14 var dedi”. Rehberlik ve araştırma merkezinde yapılan değerlendirme neticesinde Talha’nın 12 yaşındaki bir çocuğun soyut düşünme yeteneğine ve üstün bir matematik zekâsına sahip olduğu tespit edilmiş.

Armağanlı çocuklar bebeklikten itibaren yaşıtlarına göre daha farklı gelişirler. Mesela normal çocuklara göre daha erken yürür, konuşur, el ve parmaklarını rahatça kullanabilirler. Normal bir çocuk ilk kelimesini yaklaşık 8.ayında söylerken armağanlı bir çocuk ilk kelimesini ortalama 5.5 aylıkken söyleyebilmekte, 1.5 yaşına gelmeden önce de basit cümlelerle kendisini ifade edebilmektedir.Nigar Hanım oğlunun 1 yaşındayken kullandığı kelimeleri çok net bir şekilde telaffuz edebildiğini ve kendisini rahatça ifade edebildiğini söylüyor. “küçükken Talha’ya çok kitap okurdum. Bazen kitabın resimlerine bakarak hikâyeyi kendisinin anlatmasını isterdim. Çoğu zaman hikâyeyi kitapta yazdığı gibi kelimesi kelimesine anlatırdı. Bir ara okumayı öğrendi mi acaba diye düşündüm.” Üstün zekâlı çocukların hafızaları çok kuvvetlidir. Pek çoğu okula başlamadan önce kendi kendisine okumayı öğrenir. Bazı çocuklar ebeveynlerinin desteği ile okul öncesi dönemde okuma öğrenebilir ama armağanlı çocukların özelliği bunu kendi başlarına yapabiliyor olmalarıdır. Mesela, Talha’nın bir sınıf arkadaşı 3.5 yaşındayken kendi kendisine televizyonda geçen alt yazıları okumaya başlamış.

Yaratıcılık soru sormakla başlar.

Üstün zekâlı ve yetenekli çocukların en büyük özelliklerinden biri oldukça meraklı olmalarıdır. Çok iyi gözlem yapar, ayrıntıları iyi yakalar ve sık sık soru sorarlar. Düşünceleri bazen sıra dışıdır. Onlar minik bir bilim adamı edasıyla dolaşır, neden, nasıl ve niçin leri sorgularlar. Yusuf Talha’nın babası Mehmet Bey, şu sıralar oğlunun “kuşların kanatları olmasa ne olur? Anne kuş, baba kuş ve yavruları birbirine benziyor, onları nasıl ayırt edebiliriz” gibi sorular sorduğunu söylüyor.

Doğuştan gelen zekâ ve yeteneğin işlenmesi gerekir.

Bir toprak ne kadar verimli olursa olsun, işlemediğiniz takdirde bir ürün alamazsınız ya da aldığınız ürün hak ettiği kalitelide olmaz. Aynı şekilde daha az verimli bir toprağı da maksimum seviyede beslerseniz kapasitesine uygun en iyi ürünü alabilirsiniz. Zekâ da beslenerek geliştirilebilir ya da atıl bırakarak fakirleştirilebilir. Günümüzde her tür zekâya hitap eden araç, gereç, oyuncak yanın da zekâ geliştirici aktivitelerle ilgili pek çok kitap mevcuttur. Ebeveynler çevrelerindeki imkânları araştırarak, kendilerini bu konuda yetiştirmelidir.

Nigar ve Mehmet Önder çifti, okula başlayana kadar çocuklarıyla yakından ilgilenmişler ve gereken eğitimi mümkün olduğunca iyi bir şekilde vermeye çalışmışlar. Nigar Hanım çocuklarına eğitsel oyuncaklar aldığını, birlikte yapboz yaptıklarını, iki resim arasındaki farkları bulmaya çalıştıklarını ve bunlara benzer eğitsel oyunlar oynadıklarını söylüyor. Şu anda 4 yaşındaki ortanca oğluyla boyama çalışmalarına başlamışlar.

Armağanlı çocuklar ve aileleri ne tür sıkıntılar yaşıyor?

Önder ailesi, en büyük zorluğu Talha’yı nerede okutacağımıza karar verirken yaşadık diyor. Çünkü O üstün zekâlı bir çocuktu ve çoğu şeyi zaten öğrenmişti. Normal bir sınıfa devam etmesi, çocuğun kapasitesi ve bilgisinin çok altında bir eğitim alması anlamına geliyordu. Ne yazık ki ülkemizde üstün zekâlı çocuklara yönelik eğitim veren özel okulların ve devlet okullarının sayısı yok denecek kadar azdır. Aile daha sonra Beyazıt İlköğretim Okulu’nu öğrenmiş. Çeşitli testler ve değerlendirmeler neticesinde, Talha burada üstün yetenekli çocuklar projesi kapsamında eğitim almayı hak kazanmış. Fakat ebeveyni ya bu proje durdurulursa ne yaparız demekten de kendini alamıyor. Burada normal derslerin yanında resim, satranç, drama, İngilizce gibi yeteneklerini geliştirici dersler de görüyorlar. Talha satrançta oldukça iddialı. Okul birinciliği yanında Cemal Kamacı Spor tesislerinde de birinciliği var. Annesi Cemal Kamacı’da satranç oynamaya başladığında, daha ilk oyunda öğretmenini mat ettiğini anlatıyor.

Çocuğunuzun üstün yetenekli olduğunu tespit etmek neden önemli?

Üstün yetenekli çocuklar bilgiye açtır. Aynı anda pek çok alanda yetenekleri vardır. Hem bilgi açlıklarının doyurulmasına hem de kabiliyetlerinin geliştirilmesine ihtiyaç duyarlar. Armağanlı insanlar aynı zamanda bir milletin en önemli kaynaklarından biridir. Bu kaynağın heba edilmemesi, millete ve insanlığa faydalı birer fert olmaları için fırsat yaratılması bir borçtur. Özel yetenekli çocuklar 3-8 yaşları arasında teşhis edilmelidir. Aksi takdirde yönlendirme yapmak için geç kalınmış olur.

Nigar Hanım bir arkadaşının üstün yetenekli çocuğundan bahsederken şunları anlatıyor: “çocuğu normal bir okula verdiler. Sınıftaki bütün çocuklar fişleri hecelerken, bu çocuk bir ay boyunca en arka sırada oturdu çünkü zaten okuma-yazmayı biliyordu. Çocuk bir müddet sonra içine kapandı.”

Üstün yetenekliler kapasitelerine uygun eğitim almadıkları takdirde bunalıma girebilirler. Ayrıca pek çoğu hiç ders çalışmadan, normal bir sınıfta okutulan konuları rahatça anlayabildikleri için ders çalışma alışkanlığı edinemezler. Bu da ileride ki akademik başarılarını olumsuz etkiler. Bazı armağanlı çocuklar fark edilmedikleri ya da yeterince destek görmedikleri zaman olumsuz davranışlarıyla dikkat çekmeye çalışırlar. Bu çocuklar toplum için büyük bir risk grubu oluşturmaktadır. Üstün yetenekli çocuklar meydan okuyucu ortamlarda öğrenirler. Öğretmen çocuğun zihnini ve yeteneğini harekete geçirici bir sorun ortaya atar ve üstün yetenekli çocuk neticeye ulaşıncaya kadar bu sorunla uğraşır. Riskli ve meydan okuyucu bir eğitim ortamının sağlanmaması çocuğu atıllığa itebilir. Armağanlı bir çocuk tespit edildiği takdirde öğretmeni daha zengin bir öğretim imkânı sunabilir. Ayrıca ebeveyn, çocuğun diğer yeteneklerini ortaya çıkarıcı faaliyetlerde, spor, resim, müzik, tiyatro gibi, bulunması için zemin hazırlamalıdır.

Ailelere tavsiyeler

  • Doğumdan itibaren çocuğunuzun gelişimini kaydedin. Mesela, ilk yürüdüğü ve oturduğu zaman, ilk iki kelimeli cümle kurduğu zaman, ilk bir kitabın sayfasını çevirdiği zaman, nesneleri isimlendirdiği zaman gibi. Bu kaydı normal gelişim zamanlarıyla karşılaştırarak, çocuğunuzun gelişiminin ileri mi yoksa geri mi olduğu hakkında fikir sahibi olabilirsiniz.

  • Çocuğunuza zengin bir çevre yaratın. Eğitici oyuncaklar, spor yapma imkânı, müze, tiyatro veya botanik gezileri gibi.

  • Çocuğunuza kitap okuyun. Zaman zaman okuduğunuz hikâyeyi bir yerinde keserek, ondan tamamlamasını isteyin.

  • Çocuğunuza düşündürücü sorular sorun. Mesela, eğer insanlar uçabilse ne olurdu? Eğer bütün arkadaşlarına küssen ne yapardın? Eğer yağmur yağmasa ne olurdu? gibi.

  • Ondan gördüğü ya da seçtiği bir hayvanın resmini yapmasını isteyin. Daha sonra bu resme yeni parçalar ekleyerek hayali bir hayvan çizip çizemeyeceğini sorun.

  • Çocuğunuzdan çevresindeki olaylar hakkında tahminde bulunmasını isteyin. Örneğin; bu çocuk neden kızgın olabilir? Sence filmde bundan sonra ne olacak?

  • Nesnelerin birbiriyle ortak ve farklı yönlerini bulması için teşvik edin. Mesela, en sevdiği oyuncaklar, aynı şekilli oyuncaklar, aynı renkteki oyuncaklar.

  • Çok değişik bir yemek pişirmek için ondan fikir isteyin.

  • Çocuğunuzun düşüncelerini dinlemek için ona zaman ayırın.

  • Fikirlerini asla eleştirmeyin. Çok saçma, çok mantıksız, bu yanlış gibi yaratıcılığını öldürebilecek ifadeler kullanmayın.

  • Örnek alabileceği yetişkinlerle görüşmesi için ortam sağlayın.

  • İlgilerini pekiştirin, önüne yeni ilgi alanları açın.

  • Çocuğunuzun yaparak, yaşayarak öğrenmesini sağlayın. Mesela, onu hayvanat bahçesine götürüp, hayvanlar ve özellikleri hakkında bilgi verebilirsiniz.

  • Yaşına uygun sorumluluklar verin.

  • Zihinsel başarılarını aşırı derecede vurgulamayın.

  • Ürettiği şeyleri sergileme imkânı verin.

  • Eğer çocuğunuz üstün yetenekli ise yardım alabileceğiniz kişiler ve kurumlarla bağlantıya geçin.

ÖĞRENCİ DANIŞMANLIĞI

  • HİPNOZ ile;

  • Sınav Kaygısını yenmek
    Ders başarısını artırmak
    Motivasyonu artırmak
    Düzenli ve verimli ders çalışma alışkanlığı kazanmak
    Hafızayı güçlendirmek mümkün…

  • Sizde sınav kaygısının bir kurbanı olabilirsiniz, belkide ders çalışmak için kendinizde yeterli motivasyonu bulamıyorsunuz, nasıl çalışacağınızı mı bilemiyorsunuz? Gelecekte ne yapmak istediğinizi netleştirmekte zorluk mu çekiyorsunuz? Belli dersleri anlamakta güçlük mü yaşıyorsunuz? Tüm bu problemlerin üstesinden gelmek için Öğrenci Danışmanlığı programımızdan faydalanabilirsiniz.

Daha fazlası için...